Vorige week (30 oktober 2026) publiceerden Nieuwsuur en NRC over ‘de film die nooit kwam’. In 2023 had het Filmfonds subsidie verstrekt voor de ontwikkeling van de film ‘Lucca Mortis’, die op voorhand gold als enorm prestigieus vanwege de betrokkenheid van een groot regisseur (Peter Greenaway) en Oscarwinnende acteurs (Dustin Hoffman en Helen Hunt). Kennelijk had het prestigieuze karakter van dit filmproject de subsidieverstrekking destijds enorm geholpen, maar enkele jaren later rees toch de vraag of deze subsidieverstrekking eigenlijk wel volgens de regels was verlopen, zeker nu de film nog steeds niet op het witte doek was te zien.
Ik was direct benieuwd naar de subsidiebeschikking van het Filmfonds over dit filmproject. Ik begreep dat Nieuwsuur en NRC de informatie met behulp van Woo-verzoeken hadden verkregen, maar hun berichtgeving bevatte geen link naar de geraadpleegde documenten (hoewel op beschikkingen van de overheid geen auteursrechten rusten). Bij het Filmfonds zelf vond ik die documenten (uiteindelijk) wel; het bleek die stukken twee maanden eerder (dus zelfs voor de scoop van Nieuwsuur en NRC) via Dropbox openbaar te hebben gemaakt. Maar dat ik de documenten vond, was meer een kwestie van geluk dan van wijsheid. Via de homepage van het Filmfonds had ik geen idee hoe ik bij de subsidiebeschikking moest komen; wel vond ik onder ‘toegewezen bijdragen’ een rij met informatie over een bijdrage van ruim € 625k aan Witfilm voor Lucca Mortis. Zelfs het nieuwsitem ‘Waarom Lucca Mortis subsidie kreeg’ van 31 oktober 2026, waarin het Filmfonds reageerde op de commotie, bracht mij niet bij de gezochte documenten. Evenmin kon de Woo-index, die een snelle ingang zou moeten vormen voor toegang tot overheidsinformatie, mij verder helpen, want bij het Filmfonds wordt (anders dan bijvoorbeeld bij het Mondriaan Fonds) geen enkele informatie over het indienen van een Woo-verzoek vermeld.
Gelukkig bracht Google mij met de zoekterm ‘lucca mortis’ + ‘filmfonds’ + ‘subsidie’ + ‘openbaarmaking’ alsnog bij de begeerde pagina https://www.filmfonds.nl/openbaarmakingen. Ik heb nog steeds geen idee hoe ik die pagina vanuit de homepage had kunnen bereiken, maar kreeg in elk geval wel de subsidiebeschikking te pakken (document nr. 17 van de inventarislijst). Wat bij eerste lezing opviel:
- De beschikking is in het Engels (op zich niet verboden, maar doorgaans minder gebruikelijk gelet op artikel 2:6 van de Algemene wet bestuursrecht)
- De beschikking zelf bevat – conform artikel 3:47 van de Algemene bestuursrecht – een motivering. Die is intrigerend: de aanvrager heeft met 146 punten het hoogste aantal punten behaald, hoewel hij zelf van mening was 210 punten te verdienen.
- De beschikking als geheel is eigenlijk niet te begrijpen zonder de onderliggende aanvraag (inclusief het puntenformulier dat de aanvrager zelf heeft ingevuld). Deze documenten zijn overigens ook als onderdeel van het Woo-verzoek naar boven gekomen (documenten nrs. 11 en 22).
Wat als deze beschikking (en hieraan gerelateerde informatie) niet op verzoek van journalisten, maar uit eigen beweging door het Filmfonds openbaar was gemaakt? Dat is – in elk geval voor de toekomst – niet louter een denkbeeldige vraag, aangezien artikel 3.3 van de Wet open overheid op termijn gaat verplichten tot actieve openbaarmaking van beschikkingen. (Hierbij geldt uiteraard het voorbehoud dat de Woo momenteel wordt geëvalueerd en dat blijkens het coalitieakkoord op basis van die evaluatie mogelijk wetswijzigingen worden overwogen.) Hoewel op de verplichting tot actieve openbaarmaking van beschikkingen diverse uitzonderingen bestaan, waaronder voor subsidies voor natuurlijke personen, geldt dat niet voor subsidies voor rechtspersonen. Hooguit zou het Filmfonds als zogeheten b-orgaan kunnen worden uitgezonderd van de reikwijdte van de Woo op grond van de Tijdelijke regeling uitzonderen bestuursorganen van de actieve openbaarmakingsplicht Woo. Voor zover dat laatste niet het geval is, zou de subsidiebeschikking uiterlijk binnen twee weken na het geven hiervan openbaar moeten worden gemaakt (artikel 3.3, vierde lid, van de Woo). Op een dergelijk moment is er wellicht nog weinig (nieuwswaardigs) aan de hand, omdat de film nog moet worden geproduceerd. Maar uit de openbaarmaking van de beschikking kan mogelijk wel een disciplinerende werking uitgaan bij het uitvoeren van de gesubsidieerde activiteit. Is het dan erg dat een geopenbaarde beschikking in de eerste jaren niet wordt geraadpleegd? Is de moeite van openbaarmaking dan voor niets geweest? Wellicht niet; soms blijkt de betekenis van een geopenbaarde beschikking pas enkele jaren later (hoewel ook dan betekenisvolle openbaarmaking kan impliceren dat meer documenten openbaar moeten worden dan enkel de beschikking). Maar zelfs als de beschikking nooit wordt bekeken (enkel de gesubsidieerde film), heeft de openbaarmaking hiervan mogelijk al disciplinerend effect gehad…
